Artikel
> Zie alle artikelen

december 2010

De levenslessen van Virginia Woolf

Virginia Woolf was de allereerste auteur die over de onderliggende psychologische en emotionele motieven van de personen in haar boeken schreef.

Ondanks het feit dat Virginia leed aan wat wij nu een bipolaire stoornis noemen, en regelmatig kampte met depressies, leidde zij een rijk en vervullend (werk)leven. Helaas maakte ze in 1942 een eind aan haar leven, o.a. doordat ze enorm twijfelde aan de zin van haar werk in het licht van de naderende WO II.

Psycholoog Ilana Simons heeft het leven en het werk van Virginia Woolf bestudeerd en heeft daaruit 13 inzichten gedestilleerd die ook nu, bijna 100 jaar later, nog zeer de moeite waard zijn.

In haar boek ‘A life of one’s own’ laat ze zien dat Virginia Woolf niet alleen een vernieuwende kunstenaar was maar dat haar briljante vermogen om anderen te observeren en naar zichzelf te kijken ook ons kan helpen om met een frisse, scherpe blik onszélf - in relatie tot anderen - beter te zien.

Leven en werk vloeiden bij Virginia in elkaar over, zoals dat bij kunstenaars en andere ’creatieven’ vaker het geval is. Ook (of juist) als bij jou werk en privé meer gescheiden zijn, kan het leven van Virginia je inspireren door de manier waarop zij haar hart volgde en succesvol werd door te doen waar ze goed in was en waar ze plezier in had.

Hieronder volgen de 13 levenslessen van Virginia. Per levensles geef ik een korte beschrijving. Wil je er meer over lezen, kijk dan eens op mijn blogvoor een uitgebreidere beschrijving. En je kunt natuurlijk ook het boek van Ilana Simons lezen.

Door het gesprek en de confrontatie met anderen aan te durven gaan kun je jezelf pas echt leren kennen en ontwikkelen.

Geluk komt alleen wanneer je accepteert dat je meestal maar beperkte en kortstondige échte verbindingen met andere mensen maakt. Je kunt je vrienden nooit helemaal kennen, want in de ene omgeving gedragen we ons anders dan in de andere. Geef jezelf en elkaar deze ruimte. Accepteer je autonomie en eenzaamheid, en probeer er van te houden en van te genieten.

“Sometimes slow down and shut op”: sta anderen toe om anders te denken dan jij, je hoeft het niet altijd te begrijpen of er iets van te vinden. Toegeven dat er meerdere perspectieven zijn is een voorwaarde om met elkaar overweg te kunnen.

Virginia koos niet voor de makkelijke weg in het leven, en ook niet voor ‘makkelijke’ vriendschappen. Het vermogen om aan jezelf te twijfelen noemt zij een sleutel tot het bouwen en ontwikkelen van echte vriendschappen. Ze zegt: “Tough frienships are worth the energy. Risk is a little trauma with a big potential reward.”

Ook voor wie geen last heeft van de stemmingswisselingen waar Virginia aan leed geldt dat een goede combinatie van structuur, steun, afleiding en ontspanning nodig is om optimaal te kunnen presteren. Als je alléén werkt is het des te belangrijker dat je deze zaken - met behulp van anderen - voor je zelf ‘organiseert’.

Virginia’s opvatting was: als je je eigen intuïtie maar goed genoeg volgt, dan produceer je uiteindelijk iets van waarde. De psycholoog Dean Simonton heeft later met zijn equal odds-theorie aangetoond dat je in de jaren dat je ’t meest produceert je meeste ’grote’ werken produceert én je meeste mislukkingen. Onze creativiteit is tot op zekere hoogte namelijk blind of ‘toevallig’. Een individu kan niet vooruitzien welke combinaties het meest succesvol zullen zijn. Het beste wat je dus kunt doen is doorgaan met werken en geloven in de statistieken. Want als je meer produceert, nemen je kansen op succes toe.

Hoe fijn je je werk ook kunt vinden, je hebt altijd feedback nodig. De reacties van anderen helpen je om door te gaan (enthousiast en met nieuwe ideeën) óf kunnen er voor zorgen dat je het helemaal niet meer ziet zitten en ermee stopt. Positieve feedback kan dus het verschil betekenen tussen een voortijdig afgebroken project of een doorstart met uiteindelijk een prachtig resultaat. Wees dus genereus met positieve feedback, met complimenten, met ideeën en suggesties! Op deze manier draag je er aan bij dat de ander en zijn werk sterker en rijker kunnen worden, kunnen groeien.

Hoewel Virginia Woolf in contact stond met de wereld en de mensen om haar heen, zag ze zelf niet altijd in dat ze iets zinvols deed en er iets mee bereikte. Als je ín het creatieve proces zit, is je perspectief namelijk anders is dan wanneer je er met afstand naar kijkt. Het uiteindelijke resultaat zie je vaak pas later, achteraf. En soms is er ook gewoon letterlijk meer tijd nodig (soms vele jaren) voordat de invloed van je werk zichtbaar wordt. Houd dit dus voor ogen als je twijfelt of vastloopt.

Virginia voelde in haar leven, als vrouwelijke schrijver zonder universitaire opleiding, de druk die alle outsiders voelen en had te maken met discriminatie en stereotypering. Vooral wanneer ze vasthield aan een idee waarvan ze intuïtief wist dat het klopte maar dat nog niet werd erkend in de ‘circle of power’.

Ook in deze tijd loop je aan tegen vooroordelen en stereotypering wanneer je iets totaal nieuws wilt introduceren. Het is belangrijk om je dit te realiseren, geduld en begrip te combineren met een zelfonderzoekende benadering en je niet uit het veld te laten slaan!

Behalve veilig en comfortabel kan routine ook 'dodelijk' zijn. Het is heel gezond en inspirerend om af en toe je routines te veranderen. Dit is best lastig, Virginia noemde het het ‘gevecht tussen gewoonte en potentie’. Maar het is wel de moeite waard. Dus neem eens een andere route naar je werk, kijk eens naar een film die je normaal gesproken niet zou zien, laat de boel eens de boel als je altijd opruimt (of andersom…) etc. Je zult zien dat het verfrissend is en je creativiteit en plezier ten goede komt.

Zinnen communiceren niet alleen de letterlijke inhoud van de zin, maar zijn ook reflecties van wat we voelen en willen. Ze zijn vaak een code voor wat we niet kúnnen zeggen. Zoek daarom altijd naar de onuitgesproken emoties & betekenis als je wilt dat een gesprek loopt. Des te beter je tussen de regels door kunt lezen & luisteren, des te beter je kunt aansluiten bij de ander en zo toch ook kunt krijgen wat jij wilt.

Rechtstreeks zeggen wat je vindt kan soms natuurlijk ook nuttig zijn, maar is niet altijd effectief. Het kan te confronterend zijn waardoor de ander in de verdediging schiet en je tegenover elkaar komt te staan.

Virginia was gefascineerd door de kleine dagelijkse momenten waarop er niets gebeurt en je het leven als het ware aan je voorbij laat gaan. Ze probeerde momenten van verveling altijd om te zetten in iets constructiefs. Wat is verveling eigenlijk? Psycholoog McWelling Todman omschrijft het als volgt: verveling is het gevoel dat er niets gebeurt terwijl de tijd verstrijkt. Het is het onvermogen om perspectief en betekenis te geven aan de routineuze activiteiten in je leven. Mensen die zich niet snel vervelen zijn wél in staat om voorbijgaande momenten te veranderen in persoonlijk betekenisvolle momenten. Zij doen dat door iets te gaan dóen. Om met een concrete activiteit te kunnen starten is het wel nodig dat je je eigen potentieel of talent erkent. Zeg tegen jezelf “ik ben goed genoeg” en start gewoon met een activiteit. Zo verklein je de kloof tussen jezelf en de groten der aarde en ontstaan er vanzelf memorabele dingen.

Voor Virginia was lezen een levensbehoefte. Ze las voor ontspanning maar ook en vooral om haar eigen creatieve krachten te trainen en te verfrissen. Hier volgen een aantal redenen waarom we volgens Virginia moeten lezen:

  • Lezen kan een katalysator zijn van je eigen creatieve werk.
  • Lezen leert je om beter naar anderen te luisteren. Het vraagt namelijk van je dat je je eigen veronderstellingen even laat varen, lang genoeg om het verhaal (dus het perspectief van een ander) te volgen.
  • Door te lezen ontwikkel je je moraal. Lezen vraagt bescheidenheid en uithoudingsvermogen want het confronteert je met moeilijke, confronterende situaties die vaak niet zwart-wit zijn.
  • Lezen laat je zien dat er creatieve speelruimte voor iedereen is. We zijn allemaal verschillend. Het succes van de één komt voort uit zíjn zelfexpressie en laat voldoende ruimte voor jouw of mijn manier van mezelf laten zien.
  • Door boeken kun je ontsnappen aan spanningen en onenigheid en even afstand nemen, waarna je weer gekalmeerd of ‘geheeld’ terug kunt keren naar de werkelijkheid van je relatie of vriendschap.

Tot slot

De inzichten die Ilana Simons uit Virginia’s werk haalt zijn voor een groot deel haar interpretaties en zeggen dus niet alleen iets over Virginia, maar ook over Ilana Simons, over wat zij belangrijk vindt en hoe zij in het leven staat.

De manier waarop ik vervolgens haar inzichten heb vertaald en in deze 13 levenslessen heb samengevat, zegt natuurlijk ook iets over mij.

Ik zal proberen dit te benoemen: wat mij zo aanspreekt in de ‘lessen’ van Virginia Woolf is het belang dat zij hecht aan het volstrekt jezelf zijn, ook als je daarmee afwijkt van de rest, én tegelijkertijd – zonder jezelf te verloochenen – ruimte, begrip en respect voor de ander te hebben, ook al heeft de ander dat niet altijd direct voor jou. Wat ik ook erg mooi en herkenbaar vindt is dat Virginia het erg belangrijk vindt dat je alléén kunt zijn met jezelf (het tijd & ruimte voor jezelf maken om te kunnen creëren) zónder dat je de verbinding met anderen verliest en jezelf gaat isoleren, hoe verleidelijk dat soms ook kan zijn.

Inspiratiebron:
A life of one’s own - a guide to better living through the work and wisdom of Virginia Woolf, Ilana Simons, Penguin Books, 2007