 |
||||
|
april 2007 De loopbaankeuzes van vrouwen: Parttime werken én carrière maken? In het regeerakkoord is participatie een overkoepelend thema: ervoor zorgen dat iedereen op een actieve manier meedoet in en bijdraagt aan de samenleving. Bij voorkeur door betaald te werken en als dat niet kan in de vorm van vrijwilligerswerk. Het vergroten van de arbeidsparticipatie van met name ouderen, allochtonen, laagopgeleide jongeren en vrouwen is een issue. Over deze laatste groep gaat dit artikel. In veel opzichten gaat het goed met de emancipatie van vrouwen. De arbeidsparticipatie van vrouwen is toegenomen, meer dan de helft van de studenten aan hogescholen en universiteiten is vrouw, er is geen sprake meer van openlijke discriminatie op de arbeidsmarkt. Vrouwen en mannen vinden het belangrijk dat vrouwen kunnen doorgroeien naar functies aan de top. Dat laatste gebeurt alleen nog niet zo vaak. De top is binnen veel organisaties nog altijd niet makkelijk toegankelijk voor vrouwen; tegelijkertijd hebben vrouwen – ook als ze wel kunnen doorstromen - vaak niet de ambitie om een topfunctie te bekleden. De arbeidsparticipatie van vrouwen is vooral ‘parttime participatie’. Veel vrouwen kiezen ervoor om parttime te werken, en ‘gáán’ dan niet meer echt voor een carrière. Als redenen geven ze op dat ze de baan niet kunnen combineren met hun gezin, geen zin hebben in de politieke spelletjes aan de top en ook niet in lange(re) werkdagen. Ze vinden naast hun werk ook andere dingen belangrijk en willen daar ook de tijd voor hebben. Dit betekent dat ze op hun werk genoegen nemen met minder, onder hun niveau gaan of blijven werken. Soms kiezen ze ervoor voor zichzelf te beginnen. Legitieme keuzes die respect verdienen. De keuze voor parttime werken en/of geen carrière maken heeft echter een keerzijde die vrouwen niet altijd – willen – zien. Door het parttime werken lopen vrouwen een achterstand op die later (als de kinderen groot zijn) meestal moeilijk in te halen is. Zo blijven kwaliteiten onbenut. Door ervoor te kiezen om – tijdelijk – een stapje terug te doen, laat een vrouw de loopbaan van haar partner prevaleren boven de hare. Hierdoor kan een negatieve spiraal ontstaan die ertoe leidt dat de vrouw steeds meer verantwoordelijk wordt voor het reilen en zeilen thuis en steeds minder energie en tijd aan werk kan besteden. Verder leidt parttime werken doorgaans tot financiële afhankelijkheid, wat voor problemen kan zorgen bij overlijden of scheiding (en één op de drie huwelijken eindigt in een scheiding!). Nature en nurture Dat vrouwen op deze manier kiezen heeft diverse achtergronden die voor een groot deel in opvoeding en cultuur liggen. Er zijn zowel ‘nature’- argumenten als ‘nurture’-argumenten voor aan te voeren.
Ook de verschillen in de manier van communiceren tussen mannen en vrouwen kunnen voor een deel uit aanleg verklaard worden (mannen zijn directer, nemen stelling, vrouwen zijn voorzichtiger, verontschuldigen zich meer). Interessant is echter om dit eens vanuit de context van het verschil in macht te bekijken. Macht máákt mensen namelijk direct en sturend. Ester de Bruine en Yolanda Buchel zeggen hierover in hun boek “Lef! Loopbaancoach voor vrouwen”: “Vaak zitten vrouwen in dienstverlenende, ondersteunende functies, waarin ze beroep doen op hun servicegerichte, inlevende kanten. Hoe meer ze in beïnvloedende, sturende functies gaan zitten (leidinggeven, ondernemen), hoe meer zij hun assertieve, sturende kant kunnen ontwikkelen. Hier zien we het risico van het feit dat staffuncties als die in human resources en communicatie voor een groot gedeelte door vrouwen worden ingevuld. Zolang we als vrouw zelf ook voor de ondersteuning blijven kiezen, voor de functies waarin invloed en macht minder is dan die in lijnfuncties, laten we groeikansen liggen.” Nadenken over deze patronen en de wijze waarop jouw keuzes tot stand zijn gekomen, helpt je om een duidelijker beeld van jezelf te krijgen en stimuleert je wellicht om eens anders naar jezelf te kijken. Vier scenario’s In hun boek beschrijven De Bruine en Buchel de vier loopbaanscenario’s die het meest door vrouwen worden gekozen: — De ‘ik stop tijdelijk met werken’-strategie — De ‘best of both worlds’-strategie — De loopbaan in de luwte — De loopbaan op z’n ‘mans’ In welk scenario herken jij jezelf? 1. De ‘ik stop tijdelijk met werken’-strategie Dit betreft de vrouw die stopt met werken na de geboorte van haar (2e of 3e) kind. Vooraf heeft ze het idee dat het tijdelijk zal zijn. Vaak komt de keuze tot stand door een samenloop van omstandigheden: een reorganisatie op het werk, een slechte oppas, een ziek kind thuis etc. Het gevolg is dat de vrouw al snel verantwoordelijk wordt voor de souplesse waarmee het thuisfront draait. Is ze een keer afwezig, dan liggen de problemen die er daardoor ontstaan, ook vooral op haar bord. Adviezen: wees alert op je eigen argumenten bij het maken van keuzes; houdt de mogelijkheid open van het bijstellen van je keuze bij minder voldoening; blijf contact met je netwerk houden (vroegere collega’s, studiegenoten etc.); zorg dat je niet te veel zelfvertrouwen verliest. 2. De ‘best of both worlds’-strategie Deze vrouw is de hoofdverantwoordelijke thuis en werkt maximaal 50%, vaak op een lager niveau dan ze kan of vroeger deed. Ze is vaak tevreden met deze deal, maar het risico van onbevredigend werk ligt op de loer. Haar loyaliteit ligt meer bij thuis dan bij het werk. Ze zit vast aan krappe tijdschema’s, waardoor ze minder mogelijkheden heeft voor succeservaringen op het werk. Vaak krijgt ze de minder leuke klussen en heeft ze minder tijd voor informeel overleg. Hierdoor wordt haar zelfvertrouwen in relatie tot werk ondermijnd en komt ze steeds minder voor zichzelf op. Adviezen: maak goede afspraken op het werk en thuis; creëer ruimte om je eigen koers bij te stellen, zodat je je kansen op de arbeidsmarkt niet helemaal te verspeelt en aansluiting houdt; stuur slim in je beperkte tijd maak je eigen inbreng niet kleiner; wees alert op het imago van de bijklussende huisvrouw door jezelf onzichtbaar te maken, te veel twijfels over jezelf te uiten, te weinig te onderhandelen; ken je eigen valkuilen: wees alert op gedrag van je (werk)omgeving én op je eigen gedrag. 3. De loopbaan in de luwte Deze vrouw kiest voor een baan in een non-competitieve omgeving of een specialistische rol. Ze werkt fulltime of heeft een grotere parttime baan (bijv. als huisarts, rechter, onderwijzer, hrm-er of zelfstandig ondernemer) en wordt vooral op haar professionaliteit aangesproken. Ze is ambitieus in de zin van ‘goed werk leveren’, maar is minder uit op status, invloed en financieel gewin. Op deze manier heeft ze weinig last van het politieke spel. Thuis heeft ze hulp in de huishouding en/of oppas. Gemiddeld besteedt ze meer tijd aan het huishouden dan haar partner (coördineren, lijstjes maken). Adviezen: ga niet te krampachtig het politieke spel uit de weg, maar zorg dat je je hierin voldoende zeker voelt; onderzoek of je afkeer van een managementfunctie nog wel klopt; stel je zelfbeeld bij op basis van ervaringen en ga op dan eens wat experimenteren met nieuwe rollen. 4. De loopbaan ‘op z’n mans’ Deze vrouw gaat een lijnfunctie niet uit de weg. Vaak komt ze er ‘bij toeval’ terecht. Ze gebruikt het woord ambitie weinig. Doet vooral dingen omdat er niemand anders was of omdat ze een maatschappelijk/nuttig doel wil dienen. Zo doet ze wel haar succeservaringen op. Adviezen: ga slimmer om met succeservaringen en met tegenvallers: schrijf succeservaringen meer aan jezelf en je kwaliteiten toe dan aan toeval, en schrijf tegenvallers vaker toe aan omstandigheden of anderen dan – automatisch – aan jezelf; een goed ontwikkeld en realistisch zelfbeeld helpt je om niet te voorzichtig te worden en je ‘eigen kleur’ niet te verliezen; incasseringsvermogen is een belangrijke eigenschap om succesvol te kunnen zijn en het leuk te houden. Jouw scenario, mijn scenario Herken jij je in één van deze scenario’s? Ik herken me vooral in de ‘loopbaan in de luwte’, met mijn keuze voor een specialisme en het zelfstandig ondernemerschap. Bij deze keuze speelden voor mij verschillende motieven een rol. Allereerst mijn liefde voor het begeleiden van mensen, en de ontdekking dat ik hierin veel kwaliteiten kwijt kan en dat dit werk me veel plezier en voldoening geeft. Daarnaast ook argumenten als zelf m’n tijd in willen delen, geen zin meer hebben in het politieke gedoe en de vele vergaderingen binnen een organisatie, de behoefte aan ‘een eigen winkeltje’ van waaruit ik leuk en zinvol kan werken en dat ik goed met mijn gezin kan combineren. Nog steeds ben ik blij met deze keuze, want ik houd van mijn vak en van de vrijheid van het zelfstandig ondernemerschap en ik mis het ‘gedoe’ in een organisatie niet. Toch vind ik het interessant en waardevol om weer eens kritisch naar mijn keuze en de argumenten daarvoor te kijken. Er waren ook andere keuzes mogelijk geweest, ben ik zaken uit de weg gegaan? Wat vind ik van de adviezen? Zou ik opnieuw een managementfunctie overwegen? Wat zijn mijn doelen voor de komende jaren? Ik nodig je uit jezelf deze en andere vragen ook eens te stellen, doelen te formuleren en (kleine) stappen te gaan zetten om zo jouw échte loopbaanwensen te realiseren! Samenvatting Voor het zelfvertrouwen en geluk van vrouwen – en voor onze samenleving - is het belangrijk dat vrouwen in de nabije toekomst, meer dan nu, zelf de regie over hun loopbaan in de hand nemen, echt verantwoordelijkheid nemen. Dat ze niet ‘vanzelfsprekend’ kiezen voor een parttime baan in een ondersteunende functie en voor de eindverantwoordelijkheid thuis, maar dat ze hun eigen loopbaandoelen helder hebben, bewuste keuzes maken voor werk dat bij ze past, minder piekeren, uitdagingen aan durven gaan, betere afspraken maken met hun partner over het delen van huishouden en zorgtaken en vaker financieel onafhankelijk zijn. Bewustwording van ingesleten patronen is hiervoor belangrijk en vervolgens het bewust doorbreken van deze patronen. Met name het creëren van eigen succeservaringen is van het grootste belang om het zelfbeeld op te poetsen, en zelfvertrouwen en lef te vergroten. Dit is vaak een kwestie van doorzetten en incasseren van tegenvallers en teleurstellingen. Dus: kijk vooruit, creëer perspectief voor jezelf, verdiep je in de regels van het spel binnen je organisatie en speel ze (deels) mee. Formuleer doelen, maak plannen en zet steeds een kleine stap! Tips voor het succesvol ontwikkelen van jezelf en het bereiken van de ‘top’:
Leestips:
|
